Thomas Hobbes, urodzony 5 kwietnia 1588 roku w Westport, a zmarły 4 grudnia 1679 roku, był wybitnym angielskim filozofem i historykiem, którego życie przypadło na burzliwy okres w historii Anglii, w tym na wojnę domową. Jego wpływ na rozwój myśli politycznej jest nieoceniony, a kluczowe dzieło, „Lewiatan”, opublikowane w 1651 roku, do dziś stanowi podstawę dyskusji o naturze państwa i umowy społecznej. Angielski myśliciel, znany również ze swojego wkładu w matematykę, optykę i jurysprudencję, spędził znaczną część życia w służbie arystokratycznej rodziny Cavendishów, co zapewniło mu stabilność i możliwość rozwoju intelektualnego.
Jego narodziny były przedwczesne, wywołane rzekomo strachem matki na wieść o zbliżającej się inwazji hiszpańskiej Wielkiej Armady – zdarzenie to sam filozof określił jako narodziny bliźniąt: jego samego oraz strachu. Ta wczesna trauma mogła wpłynąć na jego pesymistyczne spojrzenie na naturę ludzką i potrzebę silnego, absolutnego rządu do jej kontrolowania. Thomas Hobbes zmarł w wieku 91 lat, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo intelektualne, które do dziś jest analizowane i dyskutowane przez naukowców na całym świecie, umacniając jego pozycję jako jednego z najważniejszych myślicieli politycznych w historii.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 91 lat (urodzony 5 kwietnia 1588, zmarł 4 grudnia 1679)
- Żona/Mąż: Brak informacji o małżeństwie.
- Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
- Zawód: Filozof, historyk, matematyk.
- Główne osiągnięcie: Sformułowanie teorii umowy społecznej w dziele „Lewiatan”.
Kim był Thomas Hobbes? Podstawowe informacje
Thomas Hobbes of Malmesbury był postacią o niezwykle szerokich horyzontach intelektualnych, uznawanym za jednego z pionierów nowoczesnej filozofii politycznej. Jego fundamentalne dzieło, „Lewiatan”, opublikowane w 1651 roku, do dziś stanowi kamień węgielny rozważań nad naturą państwa, relacjami między jednostką a władzą oraz teorią umowy społecznej. Hobbes, działając w burzliwym okresie historycznym, w tym w trakcie angielskiej wojny domowej, swoje filozoficzne rozważania oparł na głębokiej analizie natury ludzkiej, którą postrzegał jako zasadniczo egoistyczną i skłonną do konfliktu. Jego system filozoficzny obejmował również zagadnienia z zakresu matematyki, geometrii, optyki, teologii i etyki, co czyni go postacią renesansową w swoim wszechstronnym spojrzeniu na świat.
Dane biograficzne
Thomas Hobbes urodził się 5 kwietnia 1588 roku w Westport, a zmarł 4 grudnia 1679 roku, dożywając imponującego wieku 91 lat. Jego długie życie przypadło na okres znaczących przemian społecznych i politycznych w Anglii, co niewątpliwie wpłynęło na jego sposób myślenia i analizę mechanizmów władzy. Długość jego życia pozwoliła mu na zgłębienie i sformułowanie pełnego systemu filozoficznego, którego kulminacją było dzieło „Lewiatan”. Zgon w 1679 roku zakończył życie myśliciela, który wywarł ogromny wpływ na kształtowanie się europejskiej myśli politycznej, a jego prace do dziś stanowią przedmiot badań w dziedzinie political philosophy.
Kluczowe dzieła i wpływ na filozofię
Najbardziej znanym i wpływowym dziełem Thomasa Hobbesa jest „Lewiatan” (Leviathan), opublikowany w 1651 roku. W tej monumentalnej pracy przedstawił on swoją wizję państwa jako koniecznego warunku pokoju i porządku społecznego, symbolizując je na stronie tytułowej jako giganta złożonego z wielu ludzkich postaci. Oprócz „Lewiatana”, Hobbes opracował ambitny system filozoficzny podzielony na trzy części: „O ciele” (De Corpore), „O człowieku” (De Homine) oraz „O państwie”, dążąc do wyjaśnienia wszystkich zjawisk poprzez zasady ruchu i mechaniki. Jego prace, w tym „De Cive” (1642), „The Elements of Law” (1640) oraz „Human Nature” (1650), stanowią fundament jego dziedzictwa w filozofii politycznej i są analizowane w kontekście political philosophy.
Wykształcenie i początki kariery
Thomas Hobbes już w młodości wykazywał niezwykłe talenty filologiczne, tłumacząc „Medeę” Eurypidesa z greki na łacinę. W latach 1601–1602 rozpoczął studia w Magdalen Hall w Oksfordzie, gdzie zgłębiał logikę scholastyczną i matematykę, choć sam krytycznie oceniał ówczesny system nauczania. Kluczowa dla jego rozwoju była pierwsza „Grand Tour” po Europie (1610–1615), podczas której zetknął się z europejskimi metodami naukowymi i krytycznym podejściem do wiedzy, co stanowiło alternatywę dla tradycyjnej scholastyki i ukształtowało jego późniejsze podejście do filozofii.
Życie prywatne i rodzinne Thomasa Hobbesa
Pochodzenie i wczesne lata
Ojciec Thomasa Hobbesa, również o imieniu Thomas, był wikariuszem, jednak jego kariera została przerwana w wyniku incydentu z lokalnym duchownym. Po tym wydarzeniu zmuszony był opuścić Londyn. Młodym Thomasem zaopiekował się jego zamożny stryj, Francis Hobbes, producent rękawiczek, który sfinansował jego edukację. To wsparcie ze strony rodziny, mimo początkowych trudności, pozwoliło młodemu Hobbesowi na rozwój jego niezwykłego potencjału intelektualnego.
Związki z rodziną Cavendish
Przez znaczną część swojego dorosłego życia Thomas Hobbes był związany z potężną i wpływową arystokratyczną rodziną Cavendishów. Pełnił funkcję tutora i sekretarza dla kilku pokoleń tej rodziny, co zapewniało mu stabilność finansową i dostęp do elitarnych kręgów intelektualnych. Jego relacje z Williamem Cavendish, późniejszym pierwszym hrabią Devonshire, były szczególnie bliskie. Ta długotrwała współpraca dała Hobbesowi możliwość rozwijania swoich idei filozoficznych i politycznych w bezpiecznym środowisku.
Wygnanie i nauczanie
W 1647 roku, podczas pobytu na wygnaniu w Paryżu, Thomas Hobbes podjął się nauczania matematyki młodego Karola, księcia Walii, przyszłego króla Karola II Stuarta. Wygnanie, trwające 11 lat, było konsekwencją jego kontrowersyjnych poglądów politycznych i religijnych oraz burzliwej sytuacji w Anglii. Powrócił do ojczyzny w 1651 roku, po publikacji „Lewiatana” i zakończeniu wojny domowej, szukając ochrony u rewolucyjnego rządu.
Kariera zawodowa i rozwój intelektualny Thomasa Hobbesa
Pierwsze publikacje i wczesne prace
W 1628 roku Thomas Hobbes opublikował angielskie tłumaczenie „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa, dokonane bezpośrednio z greckiego manuskryptu. Było to jego pierwsze znaczące dzieło, świadczące o jego doskonałej znajomości języków starożytnych i zainteresowaniu historią. Przez krótki czas pracował również jako sekretarz dla Francisa Bacona, pomagając mu w tłumaczeniu esejów na łacinę, co stanowiło ważny etap w jego rozwoju intelektualnym.
Współpraca z Francisem Baconem
Praca Thomasa Hobbesa jako sekretarza dla Francisa Bacona była istotnym doświadczeniem. Bezpośredni kontakt z metodami badawczymi i filozofią Bacona, propagatora empiryzmu, mógł zainspirować Hobbesa do rozwijania własnych systemów filozoficznych opartych na logicznej dedukcji i analizie fundamentalnych problemów ludzkiego istnienia i organizacji społecznej.
Prace nad systemem filozoficznym
Hobbes dążył do stworzenia kompleksowego systemu filozoficznego, który wyjaśniałby świat i ludzkie doświadczenie poprzez mechanikę i teorię ruchu. Jego system obejmował traktaty „O ciele” (De Corpore), „O człowieku” (De Homine) oraz „O państwie”. W 1642 roku wydał „De Cive” (O obywatelu), poświęcone prawu naturalnemu i państwu, które zostało bardzo dobrze przyjęte w kręgach intelektualnych.
Publikacja „Lewiatana”
Kluczowym dziełem Thomasa Hobbesa jest „Lewiatan”, opublikowany w 1651 roku. Książka ta, z charakterystyczną ryciną na stronie tytułowej przedstawiającą giganta złożonego z wielu ludzkich postaci, symbolizującego państwo, stanowiła kulminację jego rozważań nad naturą ludzką, społeczeństwem i koniecznością istnienia silnej władzy zapobiegającej chaosowi. Publikacja „Lewiatana” w okresie po angielskiej wojnie domowej była odpowiedzią na panujące niepokoje społeczne i polityczne.
Główne osiągnięcia i wkład Thomasa Hobbesa
Kluczowe dzieła Thomasa Hobbesa
- „Wojna peloponeska” (tłumaczenie, 1628)
- „The Elements of Law” (1640)
- „De Cive” (O obywatelu, 1642)
- „Human Nature” (1650)
- „Lewiatan” (Leviathan, 1651)
Teoria umowy społecznej
Thomas Hobbes jest powszechnie uznawany za jednego z kluczowych twórców teorii umowy społecznej. Argumentował, że jednostki dobrowolnie zrzekają się części swoich praw na rzecz suwerena, który w zamian zapewnia im bezpieczeństwo i porządek. Ta umowa społeczna stanowi racjonalne uzasadnienie istnienia państwa i jest niezbędna do uniknięcia anarchii i zapewnienia stabilności społecznej. Jego koncepcja stanowiła radykalne odejście od tradycyjnych poglądów na pochodzenie władzy.
Koncepcja stanu natury
Centralnym punktem filozofii politycznej Hobbesa jest koncepcja „stanu natury”, który opisywał jako „wojnę każdego z każdym” (bellum omnium contra omnes). W tym stanie, pozbawionym rządu i praw, życie ludzkie jest „samotne, biedne, bezbronne, zwierzęce i krótkie”. Hobbes twierdził, że człowiek jest z natury egoistyczny, a aby uniknąć konfliktu i zapewnić sobie przetrwanie, ludzie zawierają umowę społeczną i poddają się władzy suwerena. Stan natury jest dla Hobbesa stanem, do którego społeczeństwo może powrócić w przypadku upadku władzy.
Wpływ na filozofię polityczną
Myśl Thomasa Hobbesa, zwłaszcza jego koncepcja „Lewiatana” i teoria umowy społecznej, wywarła ogromny wpływ na rozwój filozofii politycznej. Jego podejście stanowiło punkt wyjścia dla wielu późniejszych debat na temat natury władzy, praw jednostki i roli państwa. Choć filozofowie tacy jak John Locke mieli odmienne poglądy, ich prace często stanowiły odpowiedź na idee Hobbesa, umacniając jego pozycję jako jednego z kluczowych myślicieli w historii political philosophy.
Kontrowersje i konflikty w życiu Thomasa Hobbesa
Publikacja „Lewiatana”
Publikacja „Lewiatana” w 1651 roku wywołała natychmiastowy skandal i ostrą krytykę. Hobbes został oskarżony o ateizm i hobbizm, co doprowadziło do zerwania jego kontaktów z wygnanymi rojalistami. Jego teoria o absolutnej władzy suwerena, choć miała zapewnić porządek, była nie do przyjęcia dla wielu zwolenników monarchii. Kontrowersje te towarzyszyły mu przez całe życie, a jego poglądy często były przedmiotem debat teologicznych i politycznych.
Konflikt z René Descartesem
Thomas Hobbes popadł w ostry konflikt intelektualny z René Descartesem po tym, jak Hobbes napisał krytykę „Medytacji o pierwszej filozofii” w 1641 roku. Ich wymiana zdań była na tyle szorstka, że ostatecznie Descartes zerwał wszelką korespondencję. Ten spór pokazuje, jak nieustępliwie Hobbes bronił swoich poglądów, nawet w konfrontacji z tak uznawanymi autorytetami.
Ucieczka i ochrona
Ze względu na swoje kontrowersyjne poglądy, Thomas Hobbes musiał uciekać z Anglii do Paryża w 1640 roku, spędzając tam 11 lat na wygnaniu. Powrócił do ojczyzny w 1651 roku, znajdując schronienie u rewolucyjnego rządu. Po restauracji monarchii w 1660 roku, znalazł się pod opieką Karola II Stuarta, co zapewniło mu dalszą ochronę i stabilność, mimo że jego poglądy nadal budziły pewne kontrowersje.
Ciekawostki z życia Thomasa Hobbesa
Spotkanie z Galileuszem
Podczas pobytu we Florencji w 1636 roku, Thomas Hobbes odwiedził Galileusza, który wówczas przebywał w areszcie domowym. To spotkanie miało istotny wpływ na zainteresowanie Hobbesa fizyką i doktryną ruchu, inspirując go do zastosowania podobnych metod w analizie zjawisk społecznych i politycznych.
Choroba i ukończenie „Lewiatana”
W 1647 roku Thomas Hobbes otarł się o śmierć z powodu ciężkiej choroby. Mimo tego dramatycznego doświadczenia, po wyzdrowieniu zdołał ukończyć pisanie swojego magnum opus, „Lewiatana”, co mogło wzmocnić jego przekonanie o kruchości ludzkiego życia i potrzebie istnienia silnego państwa.
Poglądy na pracę eksperymentalną
Mimo zainteresowania fizyką, Thomas Hobbes otwarcie gardził pracą eksperymentalną, preferując czyste rozważania teoretyczne i dedukcyjne. Uważał, że prawdziwe poznanie można osiągnąć poprzez racjonalną analizę, a nie obserwację pojedynczych przypadków, co kontrastowało z rozwijającym się wówczas empiryzmem.
Dziedziny wkładu Thomasa Hobbesa
- Historia
- Jurysprudencja (teoria prawa)
- Geometria
- Optyka
- Teologia
- Etyka
- Tłumaczenia klasyki
Chronologia życia i kariery Thomasa Hobbesa
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 1588 | Narodziny Thomasa Hobbesa (5 kwietnia) |
| 1601–1602 | Wstąpienie do Magdalen Hall, University of Oxford |
| 1610–1615 | Pierwsza „Grand Tour” po Europie |
| 1628 | Publikacja tłumaczenia „Wojny peloponeskiej” |
| 1640 | Ucieczka do Paryża (na 11 lat) |
| 1641 | Napisanie krytyki „Medytacji o pierwszej filozofii” Descartes’a |
| 1642 | Publikacja „De Cive” |
| 1647 | Instruktor matematyki Karola, księcia Walii |
| 1651 | Publikacja „Lewiatana” |
| 1660 | Restauracja monarchii w Anglii |
| 1679 | Śmierć Thomasa Hobbesa (4 grudnia) |
Warto wiedzieć: Jednym z najbardziej poruszających faktów z życia Thomasa Hobbesa jest jego własne stwierdzenie, że jego matka urodziła bliźnięta: jego samego oraz strach, co jest bezpośrednim nawiązaniem do okoliczności jego narodzin w obliczu zbliżającej się inwazji hiszpańskiej Wielkiej Armady.
Kluczowy fakt: Thomas Hobbes jest uznawany za jednego z kluczowych twórców nowoczesnej filozofii politycznej, a jego najbardziej wpływowym dziełem jest wydana w 1651 roku książka „Lewiatan”, w której sformułował teorię umowy społecznej.
Podsumowując, Thomas Hobbes ukazał, że silna władza jest kluczowa dla uniknięcia chaosu, a jego teoria umowy społecznej do dziś stanowi fundament rozważań nad organizacją społeczeństwa i rolą państwa.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co twierdził Hobbes?
Hobbes twierdził, że ludzie z natury są egoistyczni i dążą do zaspokojenia własnych potrzeb, co w stanie naturalnym prowadzi do „wojny wszystkich ze wszystkimi”. Aby uniknąć chaosu i przemocy, ludzie zawierają umowę społeczną, oddając część swojej wolności suwerenowi w zamian za bezpieczeństwo i porządek.
Co charakteryzowało myśl polityczną Thomasa Hobbesa?
Myśl polityczną Hobbesa charakteryzował radykalny empiryzm i determinizm, a także przekonanie o konieczności istnienia silnej władzy absolutnej. Uważał, że porządek społeczny jest sztucznym tworem, a nie naturalnym stanem rzeczy, a jego utrzymanie wymaga nieustannej kontroli ze strony suwerena.
Z czego słynie Thomas Hobbes?
Thomas Hobbes słynie przede wszystkim ze swojego dzieła „Lewiatan”, w którym przedstawił swoją teorię umowy społecznej i absolutnej władzy państwowej. Jest on również uznawany za jednego z prekursorów nowożytnej filozofii politycznej i teorii państwa.
Czym jest Lewiatan Hobbesa?
Lewiatan Hobbesa to metafora potężnego państwa, które powstaje w wyniku umowy społecznej, aby zapewnić porządek i bezpieczeństwo jednostkom. Jest to suweren posiadający nieograniczoną władzę, który chroni ludzi przed chaosem i przemocą stanu naturalnego.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Hobbes
