Sartre: Jean-Paul Sartre – życie, filozofia i twórczość egzystencjalisty

2

Jean-Paul Sartre, urodzony 21 czerwca 1905 roku w Paryżu, był jednym z najwybitniejszych francuskich filozofów, pisarzy i myślicieli XX wieku, którego twórczość stała się synonimem egzystencjalizmu. Na [miesiąc rok] ma 74 lata. Jako jedyne dziecko Jeana-Baptiste’a Sartre’a i Anne-Marie Schweitzer, dorastał w cieniu wczesnej straty ojca, co ukształtowało jego późniejsze spojrzenie na świat. Jego wieloletnia, otwarta relacja z Simone de Beauvoir, wybitną feministką i filozofką, stanowiła jeden z filarów jego życia prywatnego i intelektualnego, a ich wspólne kwestionowanie burżuazyjnych konwencji stało się inspiracją dla wielu pokoleń. Sartre był postacią, której dzieła nadal fascynują i prowokują do refleksji, czyniąc jego sylwetkę nieodłącznym elementem historii filozofii i literatury światowej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 74 lata (na [miesiąc rok])
• Żona/Mąż: Brak formalnego małżeństwa z Simone de Beauvoir, ale wieloletni, otwarty związek.
• Dzieci: Brak
• Zawód: Filozof, pisarz, dramaturg, eseista, krytyk literacki, działacz polityczny.
• Główne osiągnięcie: Jest uznawany za kluczową postać XX-wiecznej filozofii francuskiej i egzystencjalizmu; autor monumentalnej rozprawy „Byt i nicość”.

Podstawowe informacje o Jean-Paul Sartre

Dane biograficzne

Prawdziwe i pełne nazwisko Jeana-Paula Sartre’a brzmiało Jean-Paul Charles Aymard Sartre. Nazwisko to, odzwierciedlające jego mieszczańskie korzenie, było w dorosłym życiu obiektem jego własnej filozoficznej krytyki i próby odcięcia się od społecznych konwencji, które starał się przezwyciężyć poprzez swoją filozofię i styl życia. Urodził się 21 czerwca 1905 roku w Paryżu we Francji. Był jedynym dzieckiem Jeana-Baptiste’a Sartre’a, oficera francuskiej marynarki wojennej, i Anne-Marie Schweitzer. Jego życie zakończyło się 15 kwietnia 1980 roku w Paryżu. Pogrzeb Sartre’a stał się doniosłym wydarzeniem społecznym, gromadząc na ulicach miasta około 50 000 żałobników, co świadczy o jego ogromnym wpływie na społeczeństwo. W momencie śmierci Jean-Paul Sartre miał 74 lata.

Wykształcenie i wczesna kariera

Jean-Paul Sartre odebrał wykształcenie w prestiżowej paryskiej uczelni, École Normale Supérieure (ENS). Tam uzyskał stopnie licencjata (BA) i magistra (MA), poszerzając swoją wiedzę o certyfikaty z psychologii, historii filozofii, logiki, etyki, socjologii oraz fizyki. Po ukończeniu studiów, w latach 1931–1945, Jean-Paul Sartre pracował jako nauczyciel w różnych liceach. Jego kariera pedagogiczna stanowiła ważny etap w rozwoju jego myśli, pozwalając na konfrontację teoretycznych koncepcji z praktyką edukacyjną.

Lista liceów, w których pracował Jean-Paul Sartre:

• Lycée François-1er w Hawrze
• Liceum w Laon
• Lycée Pasteur w Paryżu
• Lycée Condorcet w Paryżu

Życie osobiste Jean-Paul Sartre

Rodzina i pochodzenie

Wczesne dzieciństwo Jean-Paula Sartre’a naznaczone było tragedią. Stracił ojca, Jeana-Baptiste’a Sartre’a, gdy miał zaledwie dwa lata. Jego ojciec, oficer francuskiej marynarki wojennej, zmarł na chorobę, której prawdopodobnie nabawił się podczas służby w Indochinach. Po śmierci ojca, młody Jean-Paul był wychowywany przez matkę, Anne-Marie Schweitzer, oraz dziadka ze strony matki, Charlesa Schweitzera. Dziadek, będący nauczycielem języka niemieckiego, od najmłodszych lat poświęcał czas wnukowi, ucząc go matematyki i wprowadzając go w bogaty świat literatury klasycznej. Jean-Paul Sartre był również blisko spokrewniony ze słynnym teologiem, lekarzem i organistą Albertem Schweitzerem, który był jego kuzynem.

Po przeprowadzce do La Rochelle, gdzie jego matka ponownie wyszła za mąż, młody Sartre doświadczał trudności w relacjach rówieśniczych. Był często nękany przez kolegów, a jego problemy potęgowała wada wzroku, konkretnie zez rozbieżny prawego oka. Te trudne doświadczenia w dzieciństwie mogły mieć wpływ na jego późniejsze refleksje nad ludzką kondycją i relacjami międzyludzkimi.

Relacje

Najważniejszą relacją w życiu Jeana-Paula Sartre’a był jego trwający od 1929 roku aż do śmierci w 1980 roku otwarty związek z Simone de Beauvoir. Była ona wybitną feministką, filozofką i pisarką. Ich relacja była oparta na wzajemnym szacunku intelektualnym i wolności, a wspólnie kwestionowali społeczne i kulturowe oczekiwania typowe dla ich burżuazyjnego wychowania. Chociaż Sartre nigdy nie ożenił się z Simone de Beauvoir, ich intelektualne partnerstwo i głęboka więź były fundamentem ich wspólnego życia i twórczości. Nie mieli wspólnych dzieci.

Kariera i twórczość Jean-Paul Sartre

Kariera pedagogiczna

Przed osiągnięciem międzynarodowego rozgłosu jako filozof i pisarz, Jean-Paul Sartre poświęcił się pracy pedagogicznej. W latach 1931–1945 pracował jako nauczyciel w różnych liceach we Francji. Praca jako nauczyciel dawała mu możliwość bezpośredniego kontaktu z młodymi umysłami i kształtowania ich światopoglądu, co z pewnością wpływało na jego własne refleksje filozoficzne.

Działalność literacka i filozoficzna

Jean-Paul Sartre jest uznawany za kluczową postać XX-wiecznej filozofii francuskiej, marksizmu i fenomenologii. Jego prace wywarły ogromny wpływ na socjologię, teorię krytyczną, studia literackie oraz teorię postkolonialną. Jego debiut teatralny miał miejsce w niezwykłych okolicznościach – w 1940 roku, będąc jeńcem wojennym w niemieckim stalagu XII-D w Trewirze, napisał dramat bożonarodzeniowy pt. „Bariona, ou le fils du tonnerre”. W 1943 roku opublikował swoje najważniejsze dzieło filozoficzne, monumentalną rozprawę „Byt i nicość” (L’Être et le Néant). W tej pracy analizował fundamentalny konflikt między „złą wiarą” (mauvaise foi), czyli konformizmem i ucieczką od wolności, a autentycznym sposobem istnienia, w którym jednostka bierze pełną odpowiedzialność za swoje wybory. Jego filozofia, znana jako egzystencjalizm, kładzie nacisk na wolność jednostki i konieczność dokonywania wyborów w świecie pozbawionym z góry narzuconego sensu. Koncepcja „egzystencja poprzedza esencję” stała się jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych haseł, podkreślającym, że człowiek najpierw istnieje, a dopiero potem definiuje siebie poprzez swoje działania i decyzje.

Warto wiedzieć: „Byt i nicość”, opublikowane w 1943 roku, jest uważane za jedno z jego najważniejszych dzieł filozoficznych.

Działalność publicystyczna

Po zakończeniu II wojny światowej, Jean-Paul Sartre aktywnie zaangażował się w życie intelektualne i polityczne Francji. Był jednym ze współzałożycieli znaczącego pisma „Les Temps modernes”. Czasopismo to stało się dla niego ważną platformą do propagowania jego idei politycznych i społecznych, a także do angażowania się w bieżące debaty intelektualne i społeczne. Poprzez „Les Temps modernes” Sartre miał możliwość kształtowania opinii publicznej i dyskusji na temat kluczowych problemów epoki, co umacniało jego pozycję jako jednego z najważniejszych intelektualistów swoich czasów. Jego działalność publicystyczna często dotyczyła krytyki społecznej i politycznej, co wpisywało się w jego egzystencjalistyczne założenia dotyczące odpowiedzialności jednostki.

Jean-Paul Sartre: Kalendarium życia i kariery

Poniższe kalendarium przedstawia chronologiczny przegląd kluczowych wydarzeń z życia i kariery Jeana-Paula Sartre’a, ukazując jego drogę od narodzin do śmierci oraz główne etapy jego działalności.

Ciekawostki z życia Jean-Paul Sartre

Wczesne lata i wpływy

Podczas studiów w prestiżowej École Normale Supérieure (ENS) w Paryżu, Jean-Paul Sartre dał się poznać jako osoba o niezwykłym poczuciu humoru i skłonności do żartów. **W 1927 roku zorganizował głośną mistyfikację, informując media o rzekomym przyznaniu Charlesowi Lindberghowi honorowego stopnia naukowego.** Wydarzenie to przyciągnęło tysiące ludzi i doprowadziło do dymisji dyrektora szkoły, Gustave’a Lansona, co na stałe zapisało się w historii uczelni. Na rozwój intelektualny Sartre’a ogromny wpływ miały seminaria prowadzone przez Alexandre’a Kojève’a, a także lektura dzieł takich myślicieli jak Henri Bergson, którego praca „O bezpośrednich danych świadomości” była dla niego szczególnie ważna. Duże znaczenie miały również prace Edmunda Husserla i Martina Heideggera. Około 1928 roku Sartre pracował jako prywatny nauczyciel języka francuskiego dla japońskiego filozofa Kuki Shūzō, który prawdopodobnie jako pierwszy wprowadził go w świat fenomenologii, co miało kluczowe znaczenie dla jego późniejszych poszukiwań filozoficznych. Wielkie wrażenie wywarła na nim również powieść „Podróż do kresu nocy” Louisa-Ferdinanda Céline’a, którą przeczytał w 1932 roku i która znacząco wpłynęła na jego późniejszą twórczość, kształtując jego styl i podejście do literatury.

Niecodzienne wydarzenia

Jean-Paul Sartre, jako osoba publiczna i zaangażowany intelektualista, często znajdował się w centrum wydarzeń politycznych i społecznych. **W 1939 roku został powołany do armii francuskiej jako meteorolog, lecz już w 1940 roku dostał się do niemieckiej niewoli.** Został zwolniony w kwietniu 1941 roku ze względu na zły stan zdrowia, w szczególności problemy ze wzrokiem, które wpływały na jego równowagę. Po powrocie do okupowanego Paryża, Sartre stał się współzałożycielem podziemnej grupy oporu „Socialisme et Liberté”. Do grupy tej należeli również Simone de Beauvoir i Maurice Merleau-Ponty. Pomimo początkowego entuzjazmu, grupa rozpadła się po kilku miesiącach. Sartre był zagorzałym przeciwnikiem kolonializmu. Głośno potępiał politykę Francji w Algierii i sprzeciwiał się interwencji Stanów Zjednoczonych w Wietnamie, aktywnie wspierając ruchy wyzwoleńcze. Jego zaangażowanie polityczne było integralną częścią jego egzystencjalistycznej filozofii, która podkreślała odpowiedzialność jednostki za kształtowanie świata.

Problemy zdrowotne

Jednym z charakterystycznych aspektów życia Jeana-Paula Sartre’a była jego wada wzroku. Cierpiał na sensoryczną egzotropię, czyli zez rozbieżny prawego oka. Ta przypadłość nie tylko była źródłem drwin w jego dzieciństwie, ale miała również wpływ na jego życie w dorosłości. **Co ciekawe, wada ta wpłynęła na jego zwolnienie z obozu jenieckiego podczas II wojny światowej.** Sartre twierdził, że jego problemy ze wzrokiem zaburzają jego zmysł równowagi, co zostało uznane za wystarczający powód do jego wcześniejszego uwolnienia. Mimo tych trudności, Sartre nigdy nie pozwolił, aby jego problemy zdrowotne ograniczyły jego aktywność intelektualną i twórczą.

Jean-Paul Sartre pozostawił po sobie trwałe dziedzictwo jako jeden z najważniejszych filozofów egzystencjalizmu, którego dzieła nadal inspirują do refleksji nad wolnością i odpowiedzialnością jednostki. Jego odmowa przyjęcia Literackiej Nagrody Nobla w 1964 roku podkreśla jego niezależność i dążenie do unikania instytucjonalizacji.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jean-Paul_Sartre