Rembrandt van Rijn: Portret mistrza, od Uylenburgh po Rozpłatanego Woła

3

Rembrandt Harmenszoon van Rijn, urodzony 15 lipca 1606 roku w Lejdzie, jest bezsprzecznie jednym z najwybitniejszych malarzy w historii sztuki zachodniej, którego twórczość przypadła na okres holenderskiego Złotego Wieku. Jego niezwykłe mistrzostwo w dziedzinie malarstwa, grafiki i rysunku, w połączeniu z głębokim wglądem psychologicznym, uczyniło go postacią kultową. Artysta, który zmarł w 1669 roku, pozostawił po sobie imponujący dorobek około 300 obrazów olejnych i 300 akwafort. Kluczowym elementem jego życia prywatnego było burzliwe małżeństwo z Saskią van Uylenburgh, które, mimo licznych tragedii rodzinnych, zaowocowało narodzinami syna, Tita. Na [miesiąc rok] Rembrandt ma 617 lat.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 617 lat (na [miesiąc rok])
• Żona/Mąż: Saskia van Uylenburgh (zmarła 1642), Hendrickje Stoffels (partnerka życiowa)
• Dzieci: Titus (syn), Cornelia (córka), troje dzieci zmarłych wkrótce po narodzinach
• Zawód: Malarz, grafik, rysownik
• Główne osiągnięcie: Rewolucjonizacja portretu grupowego obrazem „Straż Nocna” i stworzenie unikalnej autobiografii wizualnej poprzez liczne autoportrety

Podstawowe Informacje o Rembrandt Harmenszoon van Rijn

Rembrandt Harmenszoon van Rijn, powszechnie znany po prostu jako Rembrandt, urodził się 15 lipca 1606 roku w Lejdzie, w Republice Zjednoczonych Prowincji, która dziś jest częścią Holandii. Jego pełne nazwisko rodowe to Van Rijn, a przydomek „Harmenszoon” informuje, że był synem Harmena. Jest on bezsprzecznie uznawany za jednego z najwybitniejszych artystów wizualnych w historii sztuki zachodniej. Jego twórczość przypada na okres holenderskiego Złotego Wieku, a sam artysta wsławił się jako mistrz malarstwa, grafiki, w tym akwaforty, oraz rysunku. Szacuje się, że spod jego pędzla wyszło około 300 obrazów olejnych, 300 akwafort oraz kilkaset rysunków, co czyni go jednym z najbardziej płodnych i wszechstronnych twórców swojej epoki.

Życie Prywatne i Rodzina Rembrandt Harmenszoon van Rijn

Rodzina pochodzenia

Rembrandt był dziewiątym, a zatem jednym z młodszych dzieci Harmena Gerritszoona van Rijna i Neeltgen Willemsdochter van Zuijtbrouck. Rodzina artysty mogła poszczycić się statusem dość zamożnej – ojciec był młynarzem, a matka wywodziła się z rodziny piekarzy. Ta stabilna sytuacja materialna pozwoliła na zapewnienie edukacji młodemu Rembrandtowi.

Zróżnicowanie religijne rodziców

W domu rodzinnym Rembrandta panował dualizm religijny: jego matka była katoliczką, podczas gdy ojciec należał do Holenderskiego Kościoła Reformowanego. Te zróżnicowane przekonania, w połączeniu z burzliwymi czasami reformacji, mogły mieć znaczący wpływ na późniejszą twórczość artysty, w której wiara i tematyka religijna odgrywały centralną rolę.

Małżeństwo z Saskią van Uylenburgh

W 1634 roku Rembrandt poślubił Saskię van Uylenburgh. Saskia pochodziła z szanowanej rodziny, a jej ojciec, Rombertus, pełnił funkcję prawnika i burmistrza Leeuwarden. Kuzynka Saskii, Hendrickje van Uylenburgh, była handlarzem dziełami sztuki, co mogło ułatwić Rembrandtowi nawiązanie kontaktów w świecie sztuki. Para pobrała się w kościele w St. Annaparochie, bez obecności krewnych malarza.

Tragedie rodzinne i dzieci

Małżeństwo Rembrandta i Saskii naznaczone było głębokim cierpieniem. Spośród ich czworga dzieci, troje zmarło zaledwie w ciągu kilku tygodni od narodzin. Jedynie czwarte dziecko, syn Titus, urodzony w 1641 roku, dożył dorosłości, co stanowiło dla artysty ogromne wsparcie.

Śmierć Saskii van Uylenburgh

Saskia van Uylenburgh zmarła w 1642 roku, najprawdopodobniej na gruźlicę. Jej śmierć była dla Rembrandta ogromnym ciosem. Artysta uwiecznił te bolesne chwile w serii poruszających rysunków wykonanych z jej łoża śmierci, dokumentując swoje cierpienie i żałobę.

Związek z Geertje Dircx

Po śmierci żony, Rembrandt związał się z Geertje Dircx, która była piastunką jego syna, Tita. Ich relacja zakończyła się głośnym skandalem w 1649 roku. Geertje oskarżyła malarza o niedotrzymanie obietnicy małżeństwa i wystąpiła z żądaniem alimentów, co doprowadziło do poważnego konfliktu.

Uwięzienie kochanki

Spór z Geertje Dircx był na tyle ostry, że Rembrandt podjął drastyczne kroki. Doprowadził do zamknięcia jej w domu poprawczym w Goudzie w 1650 roku, opłacając koszty jej pobytu. Wcześniej, podczas konfliktu, Geertje zastawiła diamentowy pierścień należący niegdyś do Saskii, aby opłacić swojego prawnika. Rembrandt próbował odzyskać biżuterię i zmusić Geertje do przestrzegania ugody, co ostatecznie doprowadziło do jej uwięzienia.

Związek z Hendrickje Stoffels i narodziny córki Cornelii

W 1649 roku, po zakończeniu burzliwego związku z Geertje Dircx, malarz nawiązał relację z Hendrickje Stoffels, która miała wówczas 23 lata i pracowała jako jego służąca. W 1654 roku para doczekała się córki, Cornelii. Ten związek, choć głęboki, pozostawał nieformalny.

Przeszkody małżeńskie

Rembrandt nie mógł poślubić Hendrickje Stoffels. Wynikało to z testamentu jego zmarłej żony, Saskii, który ustanawiał fundusz powierniczy dla ich syna, Tita. Poślubienie Hendrickje oznaczałoby utratę kontroli nad tym funduszem przez Rembrandta, co było dla niego nieakceptowalne.

Kariera Zawodowa i Edukacja Rembrandt Harmenszoon van Rijn

Edukacja i wczesne nauki

Mimo że w 1620 roku Rembrandt zapisał się na Uniwersytet w Lejdzie, jego pasja do malarstwa okazała się silniejsza niż zamiłowanie do nauki akademickiej. Szybko porzucił studia, aby poświęcić się sztuce. Przez trzy lata kształcił się pod kierunkiem Jacoba van Swanenburga, zdobywając podstawy warsztatowe.

Staż u Pietera Lastmana

Kluczowym etapem w edukacji młodego artysty był sześciomiesięczny staż u Pietera Lastmana w Amsterdamie, cenionego malarza historycznego. To właśnie u Lastmana Rembrandt mógł rozwinąć swoje umiejętności i poznać nowe techniki oraz podejścia do kompozycji. Warto wspomnieć, że Pietera Lastmana można uznać za jednego z jego pierwszych mentorów.

Własne studio i pierwsi uczniowie

W 1625 roku, wspólnie z przyjacielem Janem Lievensem, Rembrandt otworzył własne studio w rodzinnym Lejdzie. Już w 1627 roku zaczął przyjmować własnych uczniów, co świadczy o jego wczesnym uznaniu jako artysty i nauczyciela. Do jego pierwszych uczniów należeli m.in. Ferdinand Bol i Govert Flinck.

Przełom dzięki protekcji politycznej

W 1629 roku talent Rembrandta został dostrzeżony przez Constantijna Huygensa, ważnego dyplomatę i sekretarza dworu w Hadze. Huygens odegrał kluczową rolę, zapewniając młodemu artyście cenne zlecenia na dworze, co znacząco przyczyniło się do jego rozwoju kariery.

Sukces w Amsterdamie i przynależność do gildii

Pod koniec 1631 roku Rembrandt przeniósł się do Amsterdamu, ówczesnej stolicy handlu i centrum życia artystycznego. Tam odniósł natychmiastowy sukces, szczególnie jako portrecista. W 1634 roku uzyskał pełnoprawne obywatelstwo miasta i został członkiem lokalnej gildii malarzy, co potwierdzało jego ugruntowaną pozycję w środowisku artystycznym.

Najważniejsze Osiągnięcia i Nagrody Rembrandt Harmenszoon van Rijn

Innowacyjność w autoportretach

Rembrandt stworzył około 40 autoportretów, które stanowią unikalną w skali światowej „intymną autobiografię” malarską. Te dzieła są nie tylko technicznym majstersztykiem, ale również głębokim studium psychologicznym artysty, dokumentującym jego emocje i przemiany na przestrzeni lat.

Dokumentacja procesów starzenia

Autoportrety Rembrandta stanowią niezwykłe świadectwo procesów starzenia się artysty. Malarz dokumentował nie tylko fizyczne zmiany, ale także ewolucję swojego stanu emocjonalnego i duchowego, tworząc poruszający zapis własnej biografii wizualnej.

Mistrzostwo w „Straży Nocnej”

**”Straż Nocna”** (1642) to jedno z najbardziej ikonicznych dzieł Rembrandta, które całkowicie zrewolucjonizowało gatunek portretu grupowego. Artysta wprowadził do obrazu dynamikę, teatralne oświetlenie i silne poczucie ruchu, odchodząc od konwencjonalnych, statycznych ujęć. Obraz ten przez lata był wystawiany w Kloveniersdoelen w Amsterdamie.

Wpływy międzynarodowe bez podróży

Co niezwykle interesujące, Rembrandt nigdy nie opuścił granic Holandii. Całą swoją wiedzę o włoskich mistrzach, takich jak Tycjan, Michał Anioł czy Rafael, czerpał wyłącznie z analizy dostępnych w kraju dzieł sztuki. Ta zdolność do przyswajania i przetwarzania zagranicznych inspiracji świadczy o jego wyjątkowym talencie.

Mistrzostwo w technice akwaforty

Oprócz malarstwa, Rembrandt był uznawany za niedoścignionego mistrza techniki akwaforty. Jego grafiki cechowały się niezwykłą precyzją, głębią wyrazu i innowacyjnym wykorzystaniem światła i cienia, co podkreśla jego wszechstronność artystyczną.

Majątek, Finanse i Problemy Rembrandt Harmenszoon van Rijn

Luksusowa nieruchomość i długi

W 1639 roku Rembrandt podjął decyzję o zakupie nowoczesnego domu przy ulicy Breestraat (obecnie Jodenbreestraat) za imponującą kwotę 13 000 guldenów. Była to nowoczesna, luksusowa nieruchomość, która miała odzwierciedlać jego sukces artystyczny i finansowy.

Przyczyna upadku

Wysoki kredyt hipoteczny zaciągnięty na zakup domu stał się główną przyczyną późniejszych problemów finansowych artysty. Konieczność spłaty zobowiązań, w połączeniu z innymi wydatkami, doprowadziła go do poważnych kłopotów.

Pasja kolekcjonerska i wydatki

Rembrandt żył ponad stan, wydając fortunę na dzieła sztuki, ryciny (w tym prace Rafaela i Mantegni) oraz rzadkie przedmioty kolekcjonerskie. Jego zamiłowanie do kolekcjonowania, choć świadczące o jego wyrafinowanym guście, znacząco obciążało jego budżet.

Niewypłacalność i „cessio bonorum”

W lipcu 1656 roku, przyciśnięty przez wierzycieli i niezdolny do regulowania swoich zobowiązań, Rembrandt ogłosił niewypłacalność (insolvency). Aby uniknąć więzienia, skorzystał z procedury *cessio bonorum*, dobrowolnie przekazując swój majątek urzędnikom. Ten krok oznaczał początek końca jego finansowej stabilności.

Aukcje majątku

W latach 1657 i 1658 odbyły się aukcje jego bogatej kolekcji dzieł sztuki oraz domu. Niestety, sprzedaż nie przyniosła oczekiwanych zysków, co pogłębiło jego trudną sytuację finansową. Mimo ogromnych zarobków w szczycie kariery, Rembrandt zmarł jako człowiek biedny.

Kontrowersje i Skandale w Życiu Rembrandt Harmenszoon van Rijn

Konflikt z Kościołem Reformowanym

W 1654 roku Hendrickje Stoffels, partnerka Rembrandta, otrzymała trzy wezwania przed radę Kościoła Reformowanego. Zarzucono jej „czyny nierządne” z artystą. Hendrickje przyznała się do winy i została ukarana zakazem przyjmowania komunii, co stanowiło poważne publiczne upomnienie.

Ignorancja malarza

Co ciekawe, sam Rembrandt nie stawił się przed radą kościelną w sprawie swojego związku z Hendrickje Stoffels. Jego ignorancja lub świadome unikanie konfrontacji z kościelnymi władzami świadczy o jego postawie wobec norm społecznych i religijnych tamtych czasów.

Sądowy spór o pierścionek

Podczas konfliktu z Geertje Dircx, kobieta zastawiła diamentowy pierścień należący niegdyś do Saskii, aby pokryć koszty swojego prawnika. Rembrandt próbował odzyskać biżuterię i zmusić Geertje do przestrzegania zawartej ugody. Ostatecznie, spór ten doprowadził do jej uwięzienia w domu poprawczym.

Ciekawostki i Dodatkowe Fakty o Rembrandt Harmenszoon van Rijn

Rembrandt czerpał inspiracje z różnych źródeł, co wyróżniało go na tle innych twórców holenderskich. W swojej twórczości znajdowały się elementy inspirowane sztuką azjatycką. Mieszkając w dzielnicy Vlooienburg, artysta często prosił swoich żydowskich sąsiadów o pozowanie do scen ze Starego Testamentu. Ta bliska współpraca nadawała jego biblijnym obrazom wyjątkowy realizm, czyniąc je bardziej autentycznymi i poruszającymi. Jego edukacja klasyczna, obejmująca uczęszczanie do szkoły łacińskiej w Lejdzie, dała mu solidne podstawy humanistyczne, które odzwierciedlały się w doborze tematów mitologicznych i historycznych w jego dziełach.

Artysta zmarł 4 października 1669 roku w Amsterdamie, w wieku 63 lat. W 2026 roku przypada 357. rocznica jego śmierci. Przydomek „Harmenszoon” oznacza syna Harmena, co jest prostym odzwierciedleniem jego pochodzenia. Rembrandt był nie tylko malarzem, ale również rysownikiem i grafikiem, a jego około 300 grafik stanowi dowód jego mistrzostwa w tej technice. Jego wpływ na region był olbrzymi, dzięki kształceniu wielu uczniów, którzy kontynuowali jego dziedzictwo. Mimo skromnego pochodzenia rodziców – młynarza i córki piekarza – rodzina Rembrandta była uznawana za dość zamożną, co pozwoliło na jego rozwój artystyczny. Pozostawił po sobie setki rysunków, które do dziś są studiowane przez artystów na całym świecie, dokumentując jego nieustanną potrzebę twórczą i artystyczne poszukiwania.

Dzieci Rembrandta

• Syn Titus (urodzony w 1641 roku)
• Córka Cornelia (urodzona w 1654 roku)
• Troje dzieci zmarłych wkrótce po narodzinach

Kluczowe daty w karierze

Warto wiedzieć: Rembrandt nigdy nie wyjechał za granicę, a całą swoją wiedzę o włoskich mistrzach czerpał z analizy dzieł dostępnych w Holandii, co świadczy o jego wyjątkowej zdolności przyswajania i przetwarzania inspiracji artystycznych.

Rembrandt Harmenszoon van Rijn, mimo licznych osobistych tragedii i problemów finansowych, pozostawił po sobie nieocenione dziedzictwo artystyczne. Jego innowacyjne podejście do malarstwa, mistrzostwo techniczne i głęboki wgląd w ludzką psychikę sprawiły, że do dziś jest uznawany za jednego z najważniejszych artystów w historii. Jego dzieła, od poruszających autoportretów po monumentalną „Straż Nocną”, nadal fascynują i inspirują kolejne pokolenia.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rembrandt