Jimmy Carter: Prezydent USA, pokojowy noblista, były prezydent USA

1

James Earl Carter Jr., znany powszechnie jako Jimmy Carter, amerykański polityk i filantrop, 39. prezydent Stanów Zjednoczonych, który sprawował swój urząd w latach 1977–1981, zmarł 29 grudnia 2024 roku w wieku 100 lat. Urodzony 1 października 1924 roku, jako jedyny w historii USA dożył setnych urodzin, które obchodził w październiku 2024 roku. Jego życie, naznaczone długoletnim i partnerskim małżeństwem z Rosalynn Smith Carter, obejmuje bogatą karierę wojskową, działalność na rzecz pokoju oraz liczne inicjatywy społeczne po opuszczeniu Białego Domu. Carter pozostawił po sobie trwałe dziedzictwo jako symbol zaangażowania w sprawy ludzkości.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 100 lat (1 października 1924 – 29 grudnia 2024)
• Żona/Mąż: Rosalynn Smith Carter (małżeństwo od 1946 do jej śmierci w 2023 roku)
• Dzieci: Cztery: John William „Jack”, James Earl „Chip”, Jeffrey „Jeff”, Amy Lynn
• Zawód: Polityk, filantrop, rolnik, wojskowy
• Główne osiągnięcie: Doprowadzenie do podpisania porozumień Camp David, co położyło fundament pod traktat pokojowy między Izraelem a Egiptem.

Jimmy Carter: Biografia 39. Prezydenta Stanów Zjednoczonych

Jimmy Carter jest rekordzistą pod względem długowieczności wśród wszystkich prezydentów Stanów Zjednoczonych, jako jedyny osiągnął wiek 100 lat.

Podstawowe informacje o Jimmy’m Carterze

Jimmy Carter, urodzony jako James Earl Carter Jr., przyszedł na świat 1 października 1924 roku w Plains w stanie Georgia. Jako pierwszy prezydent USA urodzony w szpitalu, Jimmy Carter był 39. przywódcą Stanów Zjednoczonych, sprawując ten urząd z ramienia Partii Demokratycznej w latach 1977–1981. Jego niezwykła długowieczność zapewniła mu miejsce w historii jako najdłużej żyjący prezydent USA, jedyny, który osiągnął wiek 100 lat. Jimmy Carter zmarł 29 grudnia 2024 roku w wieku 100 lat w swoim rodzinnym domu w Plains w stanie Georgia.

Dane osobowe i początki życia

James Earl Carter Jr. urodził się 1 października 1924 roku w Plains w stanie Georgia. Carter jest jedynym prezydentem USA pochodzącym ze stanu Georgia. Jego narodziny w szpitalu stanowiły innowację w tamtych czasach i wpisały go do historii jako pierwszego prezydenta USA urodzonego w placówce medycznej. Te wczesne fakty biograficzne podkreślają jego unikalne miejsce w amerykańskiej historii.

Prezydentura: Lata urzędowania i kontekst polityczny

Jimmy Carter sprawował urząd 39. prezydenta Stanów Zjednoczonych od 1977 do 1981 roku. Jego prezydentura przypadła na okres znaczących wyzwań, zarówno na arenie krajowej, jak i międzynarodowej. Jako kandydat Partii Demokratycznej, Carter przybył do polityki krajowej jako tzw. „czarny koń” (dark horse), polityk niemal nieznany poza Georgią, który zdołał pokonać urzędującego prezydenta Geralda Forda w wyborach ogólnokrajowych w 1976 roku. Jego kadencja zakończyła się porażką w wyborach w 1980 roku, na co znaczący wpływ miały kryzys zakładników w Iranie, radziecka inwazja na Afganistan oraz trudna sytuacja gospodarcza, charakteryzująca się kryzysem naftowym i wysoką inflacją.

Życie prywatne i rodzinne Jimmy’ego Cartera

Życie prywatne Jimmy’ego Cartera było silnie związane z jego żoną, Rosalynn Smith Carter, z którą tworzył jeden z najdłuższych i najbardziej partnerskich związków w historii amerykańskich par prezydenckich. Ich wspólna droga rozpoczęła się w 1946 roku i trwała przez 77 lat, aż do śmierci Rosalynn w lutym 2023 roku. Po zakończeniu kariery wojskowej w 1953 roku, Carter powrócił do rodzinnego Plains, aby przejąć rodzinne gospodarstwo uprawy orzeszków ziemnych po śmierci ojca. Ten powrót do korzeni stał się fundamentem jego wizerunku jako „rolnika z Georgii” i głęboko ukształtował jego postrzeganie przez społeczeństwo.

Małżeństwo z Rosalynn Smith Carter

Małżeństwo Jimmy’ego i Rosalynn Carterów stanowiło filar ich życia osobistego i publicznego. Poślubili się w 1946 roku i przeżyli razem 77 lat, aż do jej śmierci w lutym 2023 roku. Ich związek był często opisywany jako niezwykle partnerski i oparty na wzajemnym szacunku, co było rzadkością wśród par prezydenckich. Rosalynn Carter aktywnie uczestniczyła w działalności męża, wspierając go w jego politycznych i społecznych przedsięwzięciach. Ich wspólna historia miłości i partnerstwa jest inspirującym przykładem długotrwałego związku.

Dziedzictwo rodzinne i powrót do Plains

Po służbie w marynarce wojennej, Jimmy Carter podjął decyzję o powrocie do rodzinnego domu w Plains w stanie Georgia w 1953 roku. Decyzja ta była spowodowana śmiercią jego ojca i koniecznością przejęcia rodzinnego gospodarstwa uprawy orzeszków ziemnych. Ten etap życia ugruntował jego wizerunek jako „rolnika z Georgii” i symbolizował jego głębokie przywiązanie do miejsca pochodzenia. Powrót do Plains nie był jednak końcem jego ambicji, a jedynie przerwą przed kolejnymi etapami kariery politycznej.

Kariera zawodowa i polityczna Jimmy’ego Cartera

Kariera Jimmy’ego Cartera była długa i zróżnicowana, obejmując służbę wojskową, działalność rolniczą, a wreszcie politykę na szczeblu stanowym i krajowym. Jego zaangażowanie w służbę publiczną rozpoczęło się od ukończenia Akademii Marynarki Wojennej USA, a następnie kontynuowane było w polityce stanowej jako gubernator Georgii. Kulminacją jego kariery było sprawowanie urzędu prezydenta Stanów Zjednoczonych, gdzie podejmował szereg kluczowych decyzji o dalekosiężnych skutkach. Po zakończeniu prezydentury, Carter kontynuował aktywność publiczną, skupiając się na filantropii i promowaniu pokoju.

Służba wojskowa i wykształcenie

Jimmy Carter rozpoczął swoją karierę od służby wojskowej. W 1946 roku ukończył Akademię Marynarki Wojennej USA (U.S. Naval Academy) z tytułem Bachelor of Science, co zapoczątkowało jego wieloletnią karierę w siłach zbrojnych. Służył w marynarce wojennej (United States Navy) w latach 1946–1953 w służbie czynnej, specjalizując się w służbie na okrętach podwodnych. Tam zdobywał cenne doświadczenie i kształtował swoje umiejętności przywódcze. Po zakończeniu służby wojskowej, w 1953 roku, Carter podjął decyzję o powrocie do rodzinnego biznesu.

Gubernator Georgii i droga do polityki krajowej

Przed objęciem prezydentury, Jimmy Carter zdobywał doświadczenie polityczne na szczeblu stanowym. Służył jako 76. gubernator stanu Georgia w latach 1971–1975. W tym okresie zyskał miano jednego z „gubernatorów Nowego Południa” dzięki swojemu silnemu zaangażowaniu w proces desegregacji rasowej, co było ważnym krokiem w kierunku równości rasowej. W 1976 roku, będąc politykiem niemal nieznanym poza Georgią, zdobył nominację Partii Demokratycznej jako tzw. „czarny koń” (dark horse). Następnie, w wyborach ogólnokrajowych, pokonał urzędującego prezydenta Geralda Forda, co stanowiło znaczący sukces i otworzyło mu drogę do Białego Domu.

Prezydentura: Kluczowe decyzje i osiągnięcia

Jako prezydent Stanów Zjednoczonych, Jimmy Carter podjął szereg decyzji, które miały znaczący wpływ na politykę krajową i międzynarodową. Jego kadencja była okresem intensywnych działań dyplomatycznych i reform wewnętrznych. Carter starał się budować mosty i łagodzić napięcia, zarówno w kraju, jak i za granicą, co odzwierciedlało jego charakter i wartości.

Ułaskawienie uchylających się od poboru

Jedną z pierwszych i najbardziej kontrowersyjnych decyzji prezydenta Cartera było ułaskawienie wszystkich osób uchylających się od poboru do wojska podczas wojny w Wietnamie. Decyzja ta, podjęta w celu uleczenia ran narodowych po tym trudnym konflikcie, spotkała się z mieszanym odbiorem, ale stanowiła symboliczny gest pojednania i próbę zamknięcia pewnego etapu w historii Stanów Zjednoczonych.

Porozumienia Camp David

Bezsprzecznie największym sukcesem dyplomatycznym prezydentury Jimmy’ego Cartera jest doprowadzenie do podpisania historycznych porozumień Camp David w 1978 roku. Te porozumienia położyły fundament pod traktat pokojowy między Izraelem a Egiptem, co było przełomowym osiągnięciem w procesie pokojowym na Bliskim Wschodzie. Carter osobiście angażował się w negocjacje, co świadczy o jego determinacji i umiejętnościach dyplomatycznych.

Polityka zagraniczna: Traktaty panamskie, SALT II, Chiny

W sferze polityki zagranicznej, prezydentura Cartera charakteryzowała się aktywnymi działaniami na rzecz stabilizacji międzynarodowej. Wynegocjował traktaty dotyczące Kanału Panamskiego, które przekazały kontrolę nad kanałem Panamie. Podjął również drugą rundę rozmów SALT II ze Związkiem Radzieckim, mającą na celu ograniczenie zbrojeń strategicznych, choć traktat ten nie został ratyfikowany przez Senat USA. Ponadto, w tym okresie oficjalnie nawiązano stosunki dyplomatyczne z Chińską Republiką Ludową, co stanowiło znaczącą zmianę w globalnej geopolityce.

Utworzenie Departamentów Energii i Edukacji

W ramach modernizacji administracji państwowej, prezydent Carter podjął decyzję o utworzeniu dwóch nowych departamentów na szczeblu gabinetowym. Powołano do życia Departament Energii, mający na celu zarządzanie polityką energetyczną kraju w obliczu kryzysu naftowego, oraz Departament Edukacji, odzwierciedlający jego priorytety w zakresie rozwoju edukacji narodowej. Te reformy miały na celu usprawnienie funkcjonowania rządu i odpowiedź na kluczowe wyzwania społeczne.

Kryzysy prezydentury: Iran, Afganistan, gospodarka

Końcówka kadencji prezydenta Cartera została przyćmiona przez szereg poważnych kryzysów, które miały znaczący wpływ na jego poparcie społeczne i ogólną ocenę prezydentury. Najbardziej dramatycznym wydarzeniem był kryzys zakładników w Iranie (1979–1981), podczas którego 52 Amerykanów było przetrzymywanych w Teheranie przez 444 dni. Ten długotrwały kryzys znacząco osłabił jego wizerunek jako silnego przywódcy. Administracja musiała również zmierzyć się z „incydentem z królikiem” w 1979 roku oraz oskarżeniami o nieudolność w obliczu radzieckiej inwazji na Afganistan, co doprowadziło do bojkotu Igrzysk Olimpijskich w Moskwie w 1980 roku.

Osiągnięcia, nagrody i późniejsza działalność

Po opuszczeniu Białego Domu, Jimmy Carter nie zaprzestał swojej aktywności publicznej. Zamiast tego, poświęcił się pracy na rzecz pokoju, praw człowieka i rozwoju społecznego, co przyniosło mu uznanie na arenie międzynarodowej i liczne nagrody. Jego post-prezydentura, trwająca ponad 43 lata, jest absolutnym rekordem w historii Stanów Zjednoczonych i świadczy o jego niezłomnym zaangażowaniu w służbę publiczną.

Pokojowa Nagroda Nobla

W 2002 roku Jimmy Carter został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla. Nagroda ta była wyrazem uznania dla jego dekad niestrudzonych wysiłków na rzecz znajdowania pokojowych rozwiązań konfliktów międzynarodowych oraz promowania demokracji i praw człowieka. Laureat Pokojowej Nagrody Nobla, prezydent Carter, kontynuował swoją misję nawet po zakończeniu kadencji prezydenckiej, stając się symbolem zaangażowania w budowanie lepszego świata.

Działalność filantropijna i społeczne zaangażowanie

Po zakończeniu prezydentury, Jimmy Carter wraz z żoną Rosalynn założył w 1982 roku Carter Center, organizację non-profit, która stała się globalnym centrum działań na rzecz pokoju i zdrowia. Carter Center zajmuje się monitorowaniem wyborów na całym świecie, mediacjami pokojowymi oraz walką z zapomnianymi chorobami tropikalnymi. Jimmy i Rosalynn Carter byli również mocno zaangażowani w działalność organizacji Habitat for Humanity, osobiście pracując na budowach domów dla osób ubogich, co stało się symbolem ich skromności i etyki pracy.

Carter Center: Misja i cele

Carter Center, założone przez Jimmy’ego i Rosalynn Carterów w 1982 roku, jest kluczową instytucją w ich działalności po prezydenturze. Organizacja ta koncentruje się na promowaniu demokracji, zapobieganiu chorobom i rozwiązywaniu konfliktów. Poprzez monitorowanie wyborów, mediacje pokojowe i kampanie zdrowotne, Carter Center dąży do poprawy jakości życia ludzi na całym świecie. Działalność Carter Center jest kontynuacją wartości, które prezydent Carter starał się promować podczas swojej kadencji w Białym Domu.

Walka z chorobami tropikalnymi i wyeliminowanie drakunkulozy

Jednym z najbardziej namacalnych sukcesów działalności filantropijnej Jimmy’ego Cartera jest jego kluczowa rola w niemal całkowitym wyeliminowaniu drakunkulozy, choroby wywoływanej przez robaka gwinejskiego. Prezydent Carter osobiście angażował się w kampanie zdrowotne w Afryce i Azji, pracując nad edukacją i wdrażaniem środków zapobiegawczych. Jego wysiłki przyczyniły się do znaczącego zmniejszenia liczby zachorowań na tę uciążliwą chorobę.

Zaangażowanie w Habitat for Humanity

Przez dziesięciolecia Jimmy Carter był najbardziej znaną twarzą organizacji Habitat for Humanity. Jego osobiste zaangażowanie w pracę na budowach domów dla osób ubogich stało się symbolem jego skromności, etyki pracy i głębokiego pragnienia pomocy potrzebującym. Współpraca z Habitat for Humanity pozwoliła mu na bezpośrednie działanie na rzecz poprawy warunków życia wielu rodzin.

Dorobek literacki

Jimmy Carter jest również autorem licznych książek, co czyni go jednym z najbardziej płodnych autorów wśród byłych prezydentów USA. Jego dorobek literacki obejmuje wspomnienia polityczne, poezję oraz komentarze dotyczące konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Książki te stanowią cenne źródło wiedzy o jego przemyśleniach, doświadczeniach i perspektywach na kluczowe kwestie polityczne i społeczne.

Kluczowe daty z życia Jimmy’ego Cartera

Ciekawostki i wyjątkowe aspekty życia Jimmy’ego Cartera

Życie Jimmy’ego Cartera obfituje w unikalne fakty i osiągnięcia, które wyróżniają go na tle innych postaci historycznych. Jego długowieczność, status jako jedynego prezydenta z Georgii, a także rekordowo długa post-prezydentura, to tylko niektóre z aspektów, które czynią jego biografię fascynującą i inspirującą.

Rekordowa długowieczność i status najdłużej żyjącego prezydenta

Jimmy Carter przeszedł do historii jako jedyny prezydent USA, który dożył setnych urodzin. To niezwykłe osiągnięcie zostało uroczyście świętowane w październiku 2024 roku. Mimo podeszłego wieku, prezydent Carter nadal wykazywał się aktywnością i zaangażowaniem w sprawy publiczne, choć jego stan zdrowia wymagał stałej opieki. Trafił pod opiekę hospicyjną, co świadczyło o jego staraniach o godne i spokojne odejście.

Jedyny prezydent z Georgii

Jimmy Carter jest jedynym prezydentem USA pochodzącym ze stanu Georgia. Jego silne związki z tym stanem, a zwłaszcza z miastem Plains, są nieodłącznym elementem jego tożsamości i kariery politycznej. Jako gubernator Georgii, a następnie jako prezydent, Carter zawsze podkreślał swoje korzenie i wartości Południa.

Najdłuższa post-prezydentura w historii USA

Po opuszczeniu Białego Domu w 1981 roku, Jimmy Carter rozpoczął okres swojej post-prezydentury, który trwał ponad 43 lata. Jest to absolutny rekord w historii Stanów Zjednoczonych, świadczący o jego niezwykłej aktywności i zaangażowaniu w życie publiczne i społeczne po zakończeniu kadencji prezydenckiej. Jego działalność w Carter Center i Habitat for Humanity to przykłady tej długiej i owocnej drogi.

Ostatnie lata życia Jimmy’ego Cartera

Ostatnie lata życia Jimmy’ego Cartera były naznaczone zarówno dalszą aktywnością społeczną, jak i problemami zdrowotnymi. Mimo podeszłego wieku, nadal pozostawał aktywny i zaangażowany w swoje projekty filantropijne. Jego życie zakończyło się w grudniu 2024 roku, po osiągnięciu historycznego milowego wieku 100 lat.

Stan zdrowia i świętowanie setnych urodzin

Jimmy Carter przeszedł do historii jako jedyny prezydent USA, który dożył setnych urodzin. To niezwykłe osiągnięcie zostało uroczyście świętowane w październiku 2024 roku. Mimo podeszłego wieku, prezydent Carter nadal wykazywał się aktywnością i zaangażowaniem w sprawy publiczne, choć jego stan zdrowia wymagał stałej opieki. Trafił pod opiekę hospicyjną, co świadczyło o jego staraniach o godne i spokojne odejście.

Śmierć i upamiętnienie

Jimmy Carter zmarł 29 grudnia 2024 roku w wieku 100 lat w swoim rodzinnym domu w Plains w stanie Georgia. Jego śmierć była znaczącym wydarzeniem, które odbiło się szerokim echem w Stanach Zjednoczonych i na świecie. Jego miejscem spoczynku stała się posiadłość Jimmy Carter House. Po jego śmierci ogłoszono dzień żałoby narodowej, a prezydent USA Joe Biden oraz inni światowi liderzy oddali hołd jego życiu i dziedzictwu. Jego postać pozostanie symbolem długiej i owocnej służby publicznej oraz niezłomnego zaangażowania w promowanie pokoju i praw człowieka.

Podsumowanie: Życie Jimmy’ego Cartera to niezwykłe świadectwo długowieczności, poświęcenia i nieustannego zaangażowania na rzecz dobra wspólnego. Od służby wojskowej, przez prezydenturę, po dekady działalności filantropijnej, Carter konsekwentnie realizował swoje ideały, stając się globalnym autorytetem w dziedzinie pokoju i praw człowieka, a jego długie życie pozwoliło mu na realizację wizji lepszego świata przez wiele lat po zakończeniu urzędowania.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jimmy_Carter